Blokowanie kont bankowych przedsiębiorców – na czym polega?

Ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (Dz. U. poz. 2491) – ustawa STIR wprowadza do Ordynacji podatkowej przepisy pozwalające na blokadę rachunków bankowych podatników od 30 kwietnia 2018 r.

Blokada za wyłudzenia skarbowe

Blokada będzie następować, gdy z analizy ryzyka przeprowadzonej przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie danych uzyskanych przez izbę rozliczeniową z banków lub SKOK-ów będzie wynikać, że podatnik może wykorzystywać działalność tych instytucji do wyłudzeń skarbowych lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego.

Wyłudzenia skarbowe to m.in. unikanie opodatkowania przez nieujawnianie informacji, nieskładanie deklaracji, firmanctwo, oszustwa podatkowe, brak fakturowania albo wadliwe bądź nierzetelne fakturowanie, a także posługiwanie się nierzetelnymi fakturami, wyłudzanie zwrotu VAT lub nadwyżki, oraz przestępstwa przeciwko fakturom

Blokada będzie mogła trwać 72 godziny, ale będzie mogła zostać wydłużona do 3 miesięcy.

STIR

Ustawa przewiduje powstanie STIR – Systemu Teleinformatycznego Izby Rozliczeniowej, służącego do przetwarzania danych przekazywanych przez banki i SKOK-i w celu ustalania wskaźnika ryzyka wykorzystania sektora bankowego do dokonania wyłudzeń skarbowych. STIR umożliwia również wymianę informacji i żądań między administracją skarbową a sektorem bankowym. Banki i SKOK-i zostały zobligowane do przekazywania izbie rozliczeniowej:

  1. informacji o rachunkach prowadzonych i otwieranych przez tzw. podmioty kwalifikowane (tj. osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, ale posiadające zdolność prawną). Banki (z wyjątkiem spółdzielczych) miały na to 30 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy (13 stycznia 2018r.), a banki spółdzielcze i SKOK-i – 60 dni do dnia wejścia w życie ww. ustawy.
  2. dziennych zestawień transakcji dotyczących rachunków podmiotów kwalifikowanych. Banki (z wyjątkiem spółdzielczych) muszą rozpocząć przekazywanie w ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. ustawy
    (13 stycznia 2018r.) a banki spółdzielcze i SKOK-i – w ciągu 8 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. ustawy. Pierwsze zestawienia obejmą dane za okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia poprzedzającego dzień ich przekazania. Mają one dotyczyć transakcji na rachunkach prowadzonych na dzień 13 stycznia 2018 r. oraz na rachunkach otwartych od 13 stycznia 2018 r. do dnia poprzedzającego dzień przekazania zestawienia.
  3. informacji o kontach oszczędnościowych i oszczędnościowo-rozliczeniowych osób fizycznych, niebędących rachunkami podmiotów kwalifikowanych.

W STIR – na podstawie zestawień i informacji z sektora bankowego oraz danych uzyskanych z Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników, przy wykorzystaniu specjalnie opracowanych algorytmów – ustalany jest automatycznie wskaźnik ryzyka wykorzystywania banków i SKOK-ów do popełniania wyłudzeń skarbowych. Izba rozliczeniowa ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o wskaźniku ryzyka Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (Szefa KAS). Szef KAS otrzymuje również od niej przynajmniej raz dziennie – także w soboty, niedziele i święta będące dniami ustawowo wolnymi od pracy – informacje o rachunkach podmiotów kwalifikowanych prowadzonych i otwieranych przez banki o SKOK-i oraz o transakcjach dokonywanych z udziałem tych rachunków.

Jak długo trwa blokada?

Szef KAS zyskał prawo do nakazania bankowi lub SKOK-owi – w formie postanowienia – blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny. Skutkiem blokady jest uniemożliwienie dysponowania i korzystania ze zgromadzonych na nim środków pieniężnych. Takie działania mogą być podjęte, jeżeli posiadane informacje, w szczególności wynik analizy ryzyka wskazują, że dany podmiot może wykorzystywać działalność sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych lub do czynności do nich zmierzających, np. oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania czy firmanctwa. Blokada konta może być przedłużona na oznaczony czas, nie dłuższy niż 3 miesiące, jeżeli zajdzie obawa, że podmiot nie wykona istniejących lub mających powstać zobowiązań podatkowych przekraczających równowartość w walucie polskiej 10.000 euro.

Gdy Szef KAS podejmie decyzję o blokadzie rachunku, informacje o tym postanowieniu otrzyma również właściwy naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego oraz prokurator.

Ewa Stolarczyk, Abak S.A.

Czarna lista podatników VAT na stronie Ministerstwa Finansów

Od 13 stycznia 2018 r. obowiązuje ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (tzw. ustawa STIR). Szef Krajowej Informacji Skarbowej w nowym art.96b ustawy VAT został zobowiązany do prowadzenia dwóch elektronicznych wykazów podatników:

  1. w odniesieniu do których naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał rejestracji albo którzy zostali wykreśleni przez naczelnika urzędu skarbowego z rejestru jako podatnicy VAT;
  2. których rejestracja jako podatników VAT została przywrócona.

Wykazy te zawierają szczegółowe dane identyfikacyjne podatników wraz ze wskazaniem daty oraz podstawy prawnej dokonania rejestracji, odmowy rejestracji lub przywrócenia zarejestrowania jako podatnik VAT. Lista jest udostępniana w postaci elektronicznej i na bieżąco aktualizowana.

Zgodnie z nowym art. 96b ust. 5 ustawy o VAT podanie do publicznej wiadomości powyższego wykazu nie narusza przepisów o tajemnicy skarbowej.

Wykaz został już udostępniony na stronie Ministerstwa Finansów pod tym adresem.

Narzędzie udostępnione przez MF umożliwia przeszukiwanie wykazów w oparciu o numer NIP lub nazwę weryfikowanego podmiotu.

System weryfikacji zarejestrowanych podatników został oficjalnie udostępniony, aby pozwolić przedsiębiorcom na weryfikację kontrahentów w celu wykluczenia ewentualnego ryzyka zaangażowania się we współpracę z podmiotem dokonującym wyłudzeń podatkowych, szczególnie tzw. przestępstw karuzelowych.

Na dzień dzisiejszy uzupełnia on już istniejące możliwości weryfikacyjne, jakie daje system VIES w odniesieniu do podatników VAT-UE oraz Portal Podatkowy Usługi w odniesieniu do podatników polskich. W powyższych portalach można sprawdzić bieżący status kontrahenta jako podatnika VAT (po wpisaniu numeru identyfikacji podatkowej przedstawiana jest informacja czy na moment zapytania podatnik jest aktywny czy nie).

Monitorowanie, czy kontrahent nie znajduje się w takim wykazie, będzie na pewno jednym z elementów dochowania należytej staranności. Czarna lista powinna być pomocnym narzędziem do identyfikacji podmiotów o wątpliwej reputacji, z którymi handlowanie może rodzić pewne ryzyko. Ministerstwo Finansów pracuje obecnie nad przesłankami należytej staranności, których spełnienie dałoby ochronę podatnikowi przed kwestionowaniem jego rozliczeń VAT. Weryfikacja kontrahenta na czarnej liście może być jednym z elementów takiego działania.

Ewa Stolarczyk

50% koszty uzyskania przychodów od 1 stycznia 2018 r.

Podwyższone procentowe koszty uzyskania przychodów w 2018 r. określa się:

  • „koszty przeniesienia praw wynalazczych” – czyli przysługujące z tytułu zapłaty twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego – w wysokości 50% uzyskanego przychodu;
  • „koszty licencji do wynalazków” – czyli przysługujące z tytułu opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego, otrzymanej w pierwszym roku trwania licencji od pierwszej jednostki, z którą zawarto umowę licencyjną – w wysokości 50% uzyskanego przychodu;
  • „koszty prac autorskich w ramach listy zawodów uprawnionych” – przysługujące z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami – w wysokości 50% uzyskanego przychodu, jednak dotyczy to wyłącznie następujących branż lub rodzajów działalności:
  1. twórczej w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości audiowizualnej, programów komputerowych, choreografii, lutnictwa artystycznego, sztuki ludowej oraz dziennikarstwa (m.in. dziennikarz, pisarz, fotograf);
  2. badawczo-rozwojowej oraz naukowo-dydaktycznej (m.in. nauczyciel, wykładowca akademicki, szkoleniowiec);
  3. artystycznej w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii;
  4. w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów, kaskaderów;
  5. publicystycznej (m.in. redaktor, felietonista).

Zgodnie z projektem zmian w ustawie o PIT (przyjętej jako projekt zmian w dniu 6.02.2018 r.), z mocą wsteczną – od 1 stycznia 2018 r. ulga podatkowa dla twórców będzie odnosić się także do działalności w obszarach: inżynierii budowlanej, tłumaczeń, gier komputerowych oraz działalności naukowej i pracy dydaktycznej prowadzonej na uczelni. Zmiana rozszerzająca jest obecnie w trakcie prac legislacyjnych.

Powyższe branże i zawody („koszty prac autorskich w ramach listy zawodów uprawnionych”) rozliczają koszty 50% w przypadku, gdy umowy nie są zawierane przez korzystających z praw autorskich i pokrewnych w ramach samozatrudnienia (np. działalność gospodarcza). Natomiast korzystanie z praw dotyczyć może wszelkiego rodzaju umów zawieranych z zatrudniającym poza działalnością gospodarczą (tj. umów o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło). Jeżeli nie jest to umowa obejmująca wyłącznie prace twórcze, to powinno z niej wynikać, zgodnie z ustaleniami stron, w jakim stopniu wynagrodzenie obejmuje wykorzystywanie i rozporządzanie prawami autorskimi i pokrewnymi.

Jeśli zawód nie mieści się na liście profesji uprawnionych do 50% kosztów autorskich, wówczas do wynagrodzenia, jak i ewentualnego przekazania praw autorskich (rozporządzania prawami) do utworów nie można stosować podwyższonych kosztów. O ile wynagrodzenie pochodzić będzie zatem:

  • z umowy o pracę – zastosować należy pracownicze koszty podatkowe,
  • z umowy zlecenie, dzieło i umów do których stosuje się przepisy o tych umowach – zastosować można co do zasady 20% koszty uzyskania związane z tego rodzaju umowami, przy czym jeśli ponosi się koszty w wartości wyższej – można udowadniać ich poniesienie na podstawie posiadanych dokumentów,
  • wyłącznie z tytułu korzystania lub rozporządzania prawami autorskimi (np. umowa licencji, umowa o udostępnienie wizerunku, umowa sprzedaży praw autorskich majątkowych, umowa o niekorzystanie z autorskich praw osobistych), gdzie wynagrodzenie nie wynika z umów o pracę, dzieło, zlecenie czy umów podobnych – kosztów zastosować nie należy w ogóle.

W 2017 r. łączna wartość przychodów, do których możliwe było stosowanie kosztów 50% ze wszystkich tytułów uprawniających do kosztów podwyższonych, nie mogła przekroczyć 1/2 kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli 42 764 zł.

Od 2018 r. limit ten uległ podwyższeniu i wynosi 85 528 zł. W efekcie twórcy mogą korzystać przy przychodach w 2018 r. z podwójnej wartości limitu kosztów 50% tj. jeżeli uzyskują przychody do kwoty 171 056 zł. Przychód ten ustala się w sposób szczególny, bo przy korzystaniu z praw autorskich z wymienionych wyżej zawodów i branż uprawnionych, koszty autorskie i limit oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód. W pozostałych przypadkach – przeniesienia praw wynalazczych czy licencji wynalazczych – limit oblicza się od czystego przychodu (bez pomniejszania o żadne składki).

Po przekroczeniu powyższego, podwyższonego limitu w 2018 r. (85 528 zł), koszty autorskie nie przysługują. Dotyczy to również części wynagrodzeń np. z umów zlecenie, pracę itp., obejmujących korzystanie z praw autorskich. Po przekroczeniu limitu do wynagrodzeń tego typu w zakresie korzystania z praw nie stosuje się kosztów uzyskania przychodów w ogóle (np. zryczałtowanych 20% lub pracowniczych).

W celu ustalenia limitu kosztów na przełomie roku należy odnieść się do momentu uzyskania przychodu. Zasadą jest, że przychód podatkowy powstaje dopiero w dacie faktycznego otrzymania lub postawienia wynagrodzenia do dyspozycji, stąd jeśli tylko wypłata nastąpi w 2018 r., to u otrzymującego wynagrodzenie przychód powstanie w 2018 r., a w konsekwencji również przysługiwać będzie mu wyższy limit kosztów autorskich.

Ewa Stolarczyk

Do 1 000 zł brak obowiązku wpłaty zaliczek na PIT i CIT

Od 1 stycznia 2018 r. osoby fizyczne osiągające dochody z działalności gospodarczej rozliczane na zasadach ogólnych (skala podatkowa, podatek liniowy) oraz podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych nie mają obowiązku wpłacania zaliczki na podatek dochodowy w trakcie roku podatkowego, jeżeli kwota zaliczki podlegająca wpłacie w wysokości różnicy pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą zaliczek wpłaconych od początku roku nie przekracza 1 000 zł.

Przedsiębiorcy opodatkowani według skali podatkowej, a także podatkiem liniowym oraz podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych, mają obowiązek odprowadzania w trakcie roku podatkowego miesięcznych, a po spełnieniu odpowiednich warunków, kwartalnych zaliczek na podatek.

Zmiany od 2018 r.

Zgodnie z tzw. dużą nowelizacją ustaw o podatkach dochodowych, podatnicy osiągający dochody z działalności gospodarczej (przedsiębiorcy) oraz podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych nie mają obowiązku wpłacania zaliczki na podatek dochodowy PIT i CIT , jeżeli podatek należny od dochodu osiągniętego od początku roku pomniejszony o sumę zaliczek wpłaconych od początku roku nie przekracza 1 000 zł.

Przy czym, jeżeli podatek należny od dochodu osiągniętego od początku roku pomniejszony o sumę zaliczek wpłaconych od początku roku przekracza 1000 zł, wpłacie podlega różnica pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą zaliczek wpłaconych od początku roku.

W przypadku podatników podatku dochodowego od osób fizycznych norma ta dotyczy także podatników, którzy oprócz dochodów z działalności gospodarczej osiągać będą równocześnie dochody z najmu lub z działów specjalnych produkcji rolnej, dla których to dochodów oblicza się jedną zaliczkę (opodatkowanych zgodnie ze skalą podatkową albo podatkiem liniowym).

Rozwiązanie, zgodnie z którym podatnicy nie mają obowiązku wpłacania zaliczki jeżeli nie przekracza ona 1 000 zł oznacza, że mają oni prawo do jej wpłacenia. Wybór w tym zakresie pozostawia się zatem podatnikowi.

Ewa Stolarczyk

Opodatkowanie VAT sprzedaży toreb na zakupy z tworzyw sztucznych zgodnie z komunikatem Ministra Finansów z 22 grudnia 2017r.

1 stycznia 2018 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 12 października 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2056) wprowadzające opłatę recyklingową, która jest pobierana od lekkich toreb z tworzywa sztucznego, oferowanych przy zakupach.

Opłata ta jest pobierana przez przedsiębiorców prowadzących jednostki handlu detalicznego lub hurtowego za torby o grubości od 15 do 50 mikrometrów. Cieńsze torebki (używane np. do pakowania pieczywa czy warzyw) i grubsze wielorazowe torby są zwolnione z opłaty na rzecz państwa. Klienci sklepów nie będą musieli płacić za tzw. zrywki. To bardzo lekkie torby z tworzywa sztucznego o grubości poniżej 15 mikrometrów. Jest jeden warunek – muszą być one używane wyłącznie ze względów higienicznych lub do pakowania żywności sprzedawanej luzem. Chodzi np. o warzywa, owoce, mięso.

Stawka opłaty recyklingowej wynosi 0,20 zł za jedną sztukę lekkiej torby na zakupy z tworzywa sztucznego zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie stawki opłaty recyklingowej (Dz. U. poz. 2389)

WAŻNE: Ministerstwo Finansów informuje, że opłata recyklingowa, która jest elementem należności za dostawę lekkiej torby, jest wliczana do podstawy opodatkowania z tytułu tej dostawy opodatkowanej VAT ze stawką 23% przy założeniu, że dostawy dokonywać będzie podatnik VAT czynny.

Czym jest podstawa opodatkowania?

Podstawą opodatkowania, co do zasady, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej. Włącza się tu otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze, które mają  bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika (art. 29a ust. 1 ustawy o VAT.

Podstawa opodatkowania obejmuje (zgodnie z art. 29a ust. 6 ustawy o VAT):

  1. podatki, cła, opłaty i inne należności o podobnym charakterze, z wyjątkiem samej kwoty podatku VAT,
  2. koszty dodatkowe, takie jak prowizje, koszty opakowania, transportu i ubezpieczenia, pobierane przez dokonującego dostawy lub usługodawcę od nabywcy lub usługobiorcy.

W ten sam sposób traktowane są na gruncie przepisów VAT podobnego rodzaju opłaty za torby z tworzyw sztucznych w innych państwach członkowskich – są one wliczane do podstawy opodatkowania tym podatkiem.

Sprzedaż toreb wykazuje się na kasach fiskalnych

Sprzedaż toreb z tworzywa sztucznego na zakupy dokonywana na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych podlega ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących na zasadach ogólnych – na paragonie fiskalnym umieszczana jest kwota zapłaty z tytułu sprzedaży torby (podobnie w przypadku faktury), nie ma konieczności wyodrębniania samej kwoty opłaty recyklingowej. Ponieważ paragon i faktura, które potwierdzają sprzedaż toreb, zawierają informacje o liczbie sprzedanych toreb, kwota opłaty recyklingowej będzie możliwa do ustalenia w następujący sposób – przez przemnożenie liczby toreb i stawki tej opłaty za 1 sztukę torby (0,20 zł).

Przedsiębiorcy powinni zatem ustalić stosowne procedury, które pozwolą im na wyliczenie liczby sprzedanych lekkich toreb na zakupy z tworzywa sztucznego w 2018 roku, od których należy uiścić opłatę recyklingową. Iloczyn ustalonej ilości toreb i stawki 0,20 zł pozwoli na ustalenie wysokości opłaty recyklingowej

Opłata recyklingowa

Opłata recyklingowa jest dochodem budżetu państwa i powinna być wpłacana do 15 marca roku następującego po roku kalendarzowym, w którym została pobrana – na rachunek bieżący dochodów Ministerstwa Środowiska. Z uwagi na termin przekazywania opłaty recyklingowej (nastąpi to po raz pierwszy do 15 marca 2019 r.) w chwili obecnej taki rachunek jeszcze nie został utworzony.

Kwota netto zapłaty z tytułu sprzedaży torby powinna być powiększona o kwotę opłaty recyklingowej, która będzie w całości wpłacona na rachunek bieżący dochodów Ministerstwa Środowiska i od całości powinien być naliczony podatek od towarów i usług.

Ewa Stolarczyk

Nowy limit amortyzacji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych

Od 1 stycznia 2018 r.  limit wartości środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych umożliwiający jednorazowe zaliczenie wydatków na nabycie tych środków lub wartości do kosztów uzyskania przychodów został podwyższony z 3 500 zł do 10 000 zł. Stosowne zmiany w ustawie o PIT, a także w ustawie o CIT, wprowadza tzw. duża nowelizacja ustaw o podatkach dochodowych (Dz.U. poz. 2175). Nowy limit będzie mieć zastosowanie do składników majątku przyjętych do używania po dniu 31 grudnia 2017 r.

Limit obowiązujący do końca 2017 r., umożliwiający bezpośrednie zaliczenie wydatku na nabycie środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do kosztów uzyskania przychodów wynosił 3500 zł i nie był aktualizowany od kilkunastu lat. Podwyższenie ww. kwoty do wysokości 10 000 zł, tj. powyżej czynnika inflacji, ma stanowić formę dodatkowej zachęty do zwiększenia wydatków inwestycyjnych, która w głównym stopniu powinna oddziaływać na mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa.

Zamiast amortyzacji bezpośrednio w koszty

Podatnicy od dnia 1 stycznia 2018 r. mogą nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych od składników majątku, których wartość początkowa nie przekracza 10 000 zł; wydatki poniesione na ich nabycie stanowią wówczas koszty uzyskania przychodów w miesiącu oddania ich do używania, co ma wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego.

Obowiązkowa amortyzacja

W stanie prawnym od 1 stycznia 2018 r. podatnicy dokonują odpisów amortyzacyjnych obowiązkowo, gdy wartość początkowa środka trwałego albo wartości niematerialnej i prawnej w dniu przyjęcia do używania będzie wyższa niż 10 000 zł.

W przypadku gdy wartość początkowa będzie równa lub niższa niż 10 000 zł, podatnicy:

  1. mogą nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych w zaliczyć wydatek bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów,
  2. mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych stosując odpowiednią metodę amortyzacji i stawkę amortyzacji
  3. mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych jednorazowo – w miesiącu oddania do używania tego środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, albo w miesiącu następnym.

Ulepszenie środka trwałego

Jeżeli środki trwałe ulegną ulepszeniu w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji, wartość początkową tych środków należy powiększyć o sumę wydatków na ich ulepszenie, w tym także o wydatki na nabycie części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena nabycia przekracza 10 000 zł.

Środki trwałe uważa się za ulepszone, gdy suma wydatków poniesionych na ich przebudowę, rozbudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację w danym roku podatkowym przekracza 10 000 zł i wydatki te powodują wzrost wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środków trwałych do używania, mierzonej w szczególności okresem używania, zdolnością wytwórczą, jakością produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonych środków trwałych i kosztami ich eksploatacji.

Jeżeli wydatki na ulepszenie w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji nie przekroczą od 1 stycznia 2018 r. limitu 10 000 zł będą stanowić koszt uzyskania przychodów w miesiącu (kwartale) ich poniesienia.

Przepisy przejściowe

Nowy limit w kwocie 10 000 zł będzie miał zastosowanie do składników majątku przyjętych do używania po dniu 31 grudnia 2017 r.

Ewa Stolarczyk, Abak S.A.

Podatek od najmu prywatnego (poza działalnością gospodarczą) w 2018 r. – wprowadzenie limitu dla ryczałtu 8,5%

22 stycznia 2018 roku mija nieprzekraczalny termin ewentualnego złożenia do urzędu skarbowego kilku oświadczeń, bardzo istotnych dla osób wynajmujących nieruchomości w ramach tzw. najmu prywatnego

  • oświadczenia dotyczącego wyboru formy opodatkowania – w sytuacji kiedy tę formę opodatkowania chcemy zmienić,
  • oświadczenia o opodatkowaniu całości przychodów/dochodów z najmu współwłasności małżeńskiej przez jednego ze współmałżonków,
  • oświadczenia dotyczącego kwartalnego rozliczania ryczałtu.

W ramach najmu prywatnego możemy wybrać ryczałt (8,5% od przychodu) lub zasady ogólne (18% lub 32% od dochodu).

Z reguły, gdy wynajmujący ma wysokie koszty tj. wysoką amortyzację (10%) w przypadku budynków i lokali używanych i odsetki od kredytu, bardziej opłaca się rozliczanie podatku od dochodu (na zasadach ogólnych). W sytuacji, gdy wynajmujący nie może rozliczyć wysokich kosztów (niska amortyzacja 2,5%, bo mieszkanie jest nowe albo ma niską wartość początkową, brak odsetek od kredytu), ryczałt od przychodów umożliwia płacenie niższego podatku dochodowego.

Wybór ryczałtowej formy opodatkowania najmu prywatnego poprzez złożenie oświadczenia do naczelnika US właściwego ze względu na miejsce zamieszkania możliwy jest tylko raz w roku:

  • na jego początku (do 20 stycznia) jeżeli jesteśmy już podatnikiem uzyskującym przychody z najmu albo
  • do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wynajmujący osiągnął pierwszy przychód z tytułu najmu (jeśli rozpoczynamy wynajem w trakcie roku podatkowego), albo
  • do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód pojawił się w grudniu.

Zawiadomienie o wyborze jest konieczne w przypadku zmiany formy opodatkowania najmu prywatnego. Pisemne oświadczenie do US powinniśmy złożyć, jeśli w poprzednim roku rozliczaliśmy się według skali podatkowej, a chcielibyśmy przejść na ryczałt bądź odwrotnie – płaciliśmy ryczałt, a chcielibyśmy przejść na zasady ogólne. Wybór formy opodatkowania dotyczy podatnika, a nie każdego jego lokalu osobno.

Zasadniczo, w najmie prywatnym dochody czy też przychody z najmu nieruchomości, która stanowi współwłasność małżeńską, powinny być opodatkowane przez każdego z małżonków osobno. Istnieje możliwość, żeby całość najmu współwłasności rozliczał jeden z małżonków, pod warunkiem że:

  • między małżonkami jest wspólnota majątkowa;
  • małżonkowie złożą w odpowiednim terminie w US odpowiednie oświadczenie o opodatkowaniu całości dochodu/przychodu przez jednego z małżonków.

Możliwość rozliczania przez jednego z małżonków dotyczy tylko wspólnego majątku (we współwłasności małżeńskiej). W przypadku majątku odrębnego jego właściciel (mąż albo żona) musi samodzielnie rozliczyć przychody/dochody z najmu tego majątku.

W przypadku ryczałtu oświadczenie o wyborze opodatkowania całości przychodu z najmu przez jednego z małżonków, podpisane przez oboje małżonków, należy złożyć naczelnikowi US właściwego ze względu na ich miejsce zamieszkania do 20 stycznia danego roku podatkowego, a w przypadku rozpoczęcia osiągania przychodów w trakcie roku podatkowego w terminie pierwszej wpłaty na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

W przypadku rozliczania na zasadach ogólnych oświadczenie o wyborze opodatkowania całości dochodu z najmu przez jednego z małżonków, podpisane przez oboje małżonków, należy złożyć właściwemu naczelnikowi US najpóźniej do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został otrzymany pierwszy w roku podatkowym przychód ze wspólnej własności.

Od 2015 r., zgodnie z zapisami ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wybór zasady opodatkowania całości przychodu/dochodu przez jednego z małżonków dotyczy również lat następnych, chyba że małżonkowie zawiadomią w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego o rezygnacji z opodatkowania całości przychodu/dochodu przez jednego z małżonków. Nie ma zatem konieczności składania tego oświadczenia co roku.

Rozliczenie najmu prywatnego na zasadach ogólnych może odbywać się wyłącznie w trybie miesięcznym. W przypadku  ryczałtu wynajmujący ma możliwość wyboru trybu miesięcznego lub kwartalnego.

Kwartalnie może jednak rozliczać ryczałt tylko podatnik, którego przychody z działalności prowadzonej osobiście osiągnięte w poprzednim roku nie przekroczyły 25 000 Euro. Przeliczenia tej kwoty na złotówki dokonuje się, stosując średni kurs ogłaszany przez NBP, obowiązujący 1 października poprzedniego roku podatkowego. Według kursu Euro z 1 października 2017 roku, w 2018 roku kwartalnie mogą rozliczać się osoby, których przychody w 2017 roku nie przekroczyły 107 842,50 zł. W przypadku osiągania przychodów z tego samego źródła przez małżeństwo, powyższy limit 25 000 Euro jest liczony dla każdego z małżonków osobno.

W celu rozliczania ryczałtu kwartalnie, należy zawiadomić o tym naczelnika US właściwego ze względu na miejsce zamieszkania do 20 stycznia danego roku. Zawiadomienie obowiązuje również w kolejnych latach.

Podatnicy rozpoczynający najem w trakcie roku podatkowego (po 20 stycznia danego roku) nie mają możliwości wyboru trybu kwartalnego. Powinni w danym roku rozliczać się w trybie miesięcznym, a dopiero od początku kolejnego roku podatkowego mogą wybrać tryb kwartalny (o ile oczywiście ich przychody nie przekroczą 25 000 Euro).

Od 1 stycznia 2018 r. wprowadzono roczny limit w kwocie 100.000 zł dla przychodów uzyskiwanych z najmu prywatnego (prowadzonego poza działalnością gospodarczą), po przekroczeniu którego stawka ryczałtu wzrośnie z 8,5% do 12,5 %.

A dokładniej:

  • obowiązująca dotychczas, 8,5% stawka ryczałtu, będzie stosowana wyłącznie do rozliczania przychodów z najmu do kwoty stanowiącej równowartość 100.000 zł w roku podatkowym,
  • nadwyżka przychodu ponad tę kwotę będzie opodatkowana 12,5% stawką ryczałtu.

Istotne jest, że w przypadku małżeństw, wskazany wyżej limit kwoty przychodów umożliwiający skorzystanie z niższej stawki ryczałtu, dotyczy łącznie obojga małżonków (jeśli istnieje między nimi wspólność majątkowa). Małżonkowie nie będą mogli obniżyć podatku poprzez odrębne rozliczanie przychodów z najmu przez każdego z nich osobno.

Ewa Stolarczyk

Zmiana stanowiska organów podatkowych ws. limitu płatności gotówkowych dla umów na czas nieokreślony zawartych między przedsiębiorcami

W przypadku każdej z umów na czas nieokreślony obowiązuje limit płatności gotówkowych w zależności od wysokości wynagrodzenia, czasu ich trwania i okresu wypowiedzenia.

Zgodnie z interpretacją indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30 marca 2017 r., nr 2461-IBPB-1-2.4510.12.2017.2.MM w przypadku umów zawartych na czas nieokreślony, pojęcie jednorazowej wartości transakcji odnosi się do poszczególnych okresów rozliczeniowych, za które przysługuje wynagrodzenie. Okresami rozliczeniowymi mogą być miesiąc, kwartał lub inne okresy podane w umowie najmu. Do ustalenia wartości limitu bierzemy pod uwagę poszczególne okresy rozliczeniowe i nie sumujemy kolejnych faktur lub płatności. W przypadku umowy zawartej na czas nieokreślony każda płatność za okres rozliczeniowy jest traktowana jako osobna transakcja i nie jest sumowana do limitu 15 000 zł, a zatem każda może być regulowana gotówką bez konsekwencji w postaci braku możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych. Taką informację wysłaliśmy do klientów w formie alertu oraz zamieściliśmy na stronie Abak.

Obecnie KIS zmieniło swoje stanowisko w sposób bardzo niekorzystny dla umów dotyczących usług ciągłych zawartych na czas nieokreślony.

Na stronie Ministerstwa Rozwoju znajdują się wyjaśnienia i praktyczne przykłady, na które powołuje się KIS w rozmowach telefonicznych z podatnikami, mimo że nie mają formy interpretacji ogólnej ani objaśnień podatkowych. Zgodnie z informacją na stronie jest to Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy.

Przykłady wskazują, że w przypadku umów na czas nieokreślony z ustalonym wynagrodzeniem okresowym, w zależności od wysokości wynagrodzenia za okres rozliczeniowy oraz okresu wypowiedzenia, każda z tych umów po upływie określonego czasu obowiązywania będzie wymagała dokonywania płatności za pomocą rachunku bankowego, czyli każda z tych umów ma limit płatności gotówkowych 15 000 zł. Kwalifikacja płatności zależy od wysokości wynagrodzenia, okresu rozliczeniowego i okresu wypowiedzenia. Jeżeli dla umowy na czas nieokreślony suma wynagrodzeń pewnych (które będzie trzeba zapłacić zanim upłynie okres wypowiedzenia) przekroczy limit 15 000 zł, od pierwszej płatności powinny być rozliczane bezgotówkowo. Zatem w przypadku wszystkich umów na czas nieokreślony sumujemy poszczególne okresy rozliczeniowe od 1 stycznia 2017r. (wejście w życie przepisów dotyczących limitu płatności gotówkowych) i od okresu rozliczeniowego, w którym suma wynagrodzeń przekroczy limit 15 000 zł, realizujemy płatności w formie bezgotówkowej. Wpłata gotówki na rachunek bankowy kontrahenta albo wykonanie przelewu pocztowego nie jest płatnością bezgotówkową. Niespełnienie tego warunku będzie skutkować brakiem możliwości zaliczenia wydatków opłacanych gotówką do kosztów uzyskania przychodów.

Przykład 1

Umowa na czas nieokreślony, płatność miesięcznie 8000 złotych, okres wypowiedzenia 3 miesiące. W takim przypadku, ponieważ nawet teoretycznie przyjmując, że umowę można wypowiedzieć w dniu zawarcia, strony mogą jednoznacznie określić, że do czasu jej zakończenia nastąpią trzy płatności po 8000 zł każda, więc limit zostanie przekroczony. Od pierwszej płatności obowiązuje rozliczenie bezgotówkowe.

 

 

 

Przykład 2

Umowa na czas nieokreślony, płatność miesięcznie 2000 złotych, okres wypowiedzenia – tydzień. W takim przypadku płatności do momentu przekroczenia limitu ustawowego mogą być dokonywane w gotówce – z dniem dokonania pierwszej płatności strony nie wiedzą, jak długo będzie trwała umowa i jaka będzie jej łączna wartość, ale wiedzą, że w przypadku najkrótszego możliwego terminu obowiązywania limit obrotu gotówkowego nie zostanie przekroczony.

 

 

 

Przykład 3

Umowa na czas nieokreślony, płatność miesięcznie 2000 złotych, okres wypowiedzenia 3 miesiące liczonym od początku miesiąca następującego po tym, w którym złożono wypowiedzenie. W takim przypadku płatności do momentu, w którym strony wiedzą, że limit nie został przekroczony mogą być dokonywane w gotówce – z dniem dokonania pierwszej płatności strony nie wiedzą, jak długo będzie trwała umowa i jaka będzie jej łączna wartość, ale wiedzą, że w przypadku najkrótszego możliwego terminu obowiązywania limit obrotu gotówkowego nie zostanie przekroczony. Wiedzą jednak, że okres wypowiedzenia to 3 miesiące, a w tym okresie wartość umowy wyniesie 6000 zł. Zatem w 5 miesiącu wiedzą, że wartość transakcji przekroczy limit ustawowy.

 

 

 

Czerwony kolor – od której płatności stosuje się obowiązek rozliczenia bezgotówkowego

Niebieski kolor – od której płatności przekroczono limit

 

Ewa Stolarczyk

Opodatkowanie VAT transakcji zamiany i barteru

W artykule przybliżamy zasady opodatkowania VAT transakcji zamiany i barteru.

1. Transakcja zamiany

Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega przede wszystkim odpłatna dostawa towarów dokonana na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy przez dostawę towarów należy rozumieć przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Dana dostawa podlega opodatkowaniu, jeżeli została dokonana za odpłatnością. Co istotne odpłatność nie musi mieć postaci pieniężnej (musi być jedynie wyrażalna w pieniądzu). Odpłatność jako świadczenie wzajemne może również przybrać formę rzeczową (zapłata w postaci innego towaru lub usługi) albo mieszaną (zapłata w części pieniężna a w części rzeczowa). Umowa zamiany to umowa, w ramach której każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy (art. 603 Kodeks cywilny). Zatem, w przypadku zamiany obie strony przenoszą na siebie wzajemnie własność rzeczy, występując jednocześnie w charakterze dostawcy jak i nabywcy. Umowa zamiany jest zatem umową wzajemną, bardzo zbliżoną do umowy sprzedaży. Różnica w stosunku do umowy sprzedaży polega jedynie na tym, że w miejsce świadczenia ceny pojawia się obowiązek drugiej strony przeniesienia własności rzeczy Na gruncie ustawy o VAT każda z dokonujących zamiany stron umowy dokonuje dostawy towaru na rzecz drugiej strony. Na każdym z uczestniczących w transakcji zamiany podmiotów spoczywa obowiązek rozpoznania obowiązku podatkowego zgodnie z regulacjami tej ustawy.

W przypadku zamiany obowiązek podatkowy powstanie na zasadzie ogólnej wyrażonej w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT – tj. z chwilą dokonania dostawy towaru. Podstawa opodatkowania przy zamianie również określana jest na zasadach ogólnych. Reguła ta wyrażona została w art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, a zgodnie z nią przy umowie zamiany podstawę opodatkowania stanowi wszystko, co jest zapłatą z tytułu dostawy, czyli wszystkie korzyści, które dostawca otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy lub osoby trzeciej.

 

Przykład

Firma X dokonała zamiany z firmą Y niezabudowanych działek gruntu. Działka firmy X warta była 950 000zł, wartość nieruchomości firmy B strony określiły na 850 000 zł. Mimo różnicy wartości strony nie przewidziały dopłat. Firma X za podstawę opodatkowania VAT obowiązana jest przyjąć 950 000 zł natomiast firma Y do opodatkowania tym podatkiem przyjąć powinna 850 000 zł. Dla opodatkowania VAT nie ma znaczenia że wartość przedmiotów zamiany nie była równoważna.

 

2. Transakcje barterowe

Z barterem mamy do czynienia wówczas gdy przedsiębiorcy dążąc do wyeliminowania wzajemnych rozliczeń lub zredukowania ich kwot, dostarczają sobie nawzajem potrzebnych towarów lub usług. Umowa barterowa ma cechy zbliżone do umowy zamiany. Różnica pomiędzy umową barteru a umową zamiany polega na tym, że przedmiotem tej drugiej mogą być wyłącznie rzeczy, z kolei przedmiotem umowy barterowej może być również świadczenie usług.

Umowa taka powinna zawierać kilka najistotniejszych elementów: datę i miejsce zawarcia, oznaczenie stron transakcji, specyfikację usług oraz warunki ich wykonania, ilość i wartość towarów, wskazanie uprawnień stron.

Barter uznać można za umowę nienazwaną bardzo zbliżoną do umowy zamiany, czyli jej cechami są zarówno odpłatność jak i podleganie opodatkowaniu VAT. Podstawa opodatkowania oraz moment powstania obowiązku podatkowego dla barteru są takie same jak przy „zwykłej” zamianie. Potwierdza to np. wyrok NSA z 4 kwietnia 2016 r. sygn. akt I FSK 1447/14, w którym Sąd stwierdza, że przy umowie barterowej moment powstania obowiązku podatkowego powinien zostać ustalony odrębnie dla każdej ze stron umowy, zgodnie z przedmiotem czynności dokonywanych przez każdą z nich. Jeżeli dla danej dostawy lub świadczonej usługi nie jest przewidziany szczególny moment powstania obowiązku podatkowego, powstanie on na zasadach ogólnych. W przypadku powstania obowiązku podatkowego w ten sposób dla transakcji barterowej, fakturę wystawia się:

  • zgodnie z art.106i ust. 1 ustawy o VAT nie później niż 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę,
  • zgodnie z art.106i ust.7 tejże ustawy nie wcześniej niż 30 dni przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi.

Pomimo, że w przypadku barteru nie następuje przesunięcie środków finansowych, transakcja taka musi zostać odpowiednio zaewidencjonowana.

W ewidencjach VAT transakcja barterowa  powinna zostać odnotowana w sposób właściwy dla umów kupna – sprzedaży, ponieważ każda ze stron jest zarówno kupującym jak i sprzedającym. Towary i usługi rozliczane w transakcji barterowej – jak zauważył w powyższym orzeczeniu NSA – objęte są VAT ze stawką właściwą dla danego towaru lub usługi.

Ewa Stolarczyk

Wystarczy jeden przelew do ZUS

Od 1 stycznia 2018 r. firmy, przedsiębiorcy oraz osoby samozatrudnione będą opłacać wszystkie składki jednym zwykłym przelewem na indywidualny numer rachunku składkowego. Jeden przelew do ZUS to oszczędność czasu i kosztów.

Obecnie  każdy płatnik musi co miesiąc wykonać co najmniej trzy przelewy, żeby uregulować składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i inne fundusze. Musi przy tym poprawnie wskazać w specjalnym formularzu przelewu o określonym formacie wiele danych, m.in. NIP i numer deklaracji rozliczeniowej, żeby wpłata zaksięgowała się prawidłowo.

Od 1 stycznia 2018 r. wszystkie składki, bez względu na okres którego dotyczą, należy wpłacać na indywidualny numer rachunku składkowego. Jeśli płatnik nie będzie znał swojego numeru rachunku składkowego, nie opłaci w 2018 r. składek. Dotychczasowe rachunki ZUS zostaną zamknięte 31 grudnia 2017r. Od 1 stycznia składki będzie można opłacić wyłącznie na swój indywidualny rachunek składkowy. Ten numer ma 26 znaków. Dwie pierwsze cyfry, to oznaczenie banku. Cyfry od trzeciej do dziesiątej to numer identyfikujący ZUS. Ostatnie dziesięć cyfr to NIP przedsiębiorcy.

Informację o numerze tego rachunku każdy płatnik składek dostanie z ZUS listem poleconym w czwartym kwartale 2017 r. Oczywiście list dotrze do płatnika, gdy ZUS zna jego aktualny adres. Jeśli nie zgłosił zmiany danych, powinien to zrobić jak najszybciej.

Jeśli płatnik do końca grudnia 2017 r. nie otrzyma informacji o numerze rachunku składkowego albo zgubi list, powinien zgłosić się do ZUS albo zadzwonić do Centrum Obsługi Telefonicznej ZUS (nr tel. 22 560 16 00). Jeśli płatnik składek ma profil na Platformie Usług Elektronicznych ZUS, to po zmianie tam właśnie znajdzie swój numer rachunku składkowego (w zakładce „Płatnik”).

W 2018 r. płatnik jednym przelewem opłaci składki na:

  • ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe),
  • ubezpieczenie zdrowotne,
  • Fundusz Pracy,
  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
  • Fundusz Emerytur Pomostowych.

Oznacza to, że zamiast trzech albo czterech przelewów będzie wypełniał tylko jeden. Poniesie też niższe koszty. Uniknie także popełnienia wielu błędów, bo nie będzie podawał w przelewie, tak jak obecnie, danych identyfikacyjnych, m.in. NIP, numeru REGON czy PESEL, a także okresu i typu wpłaty.

Dzięki temu, że płatnik będzie miał swój numer rachunku składkowego, ZUS od razu zaksięguje wpłaty na jego koncie. Będą one automatycznie powiązane z jego kontem (kontem płatnika składek).

Płatnik nie będzie podawał w przelewie, jakie składki opłaca i za jaki okres. ZUS każdą wpłatę podzieli proporcjonalnie na wszystkie ubezpieczenia i fundusze. Zrobi to na podstawie składek za ostatni miesiąc, które płatnik wpisał do deklaracji rozliczeniowej albo które wpisał ZUS, jeśli płatnik był zwolniony z jej przekazywania.

Jeśli płatnik będzie miał długi składkowe, to wpłata pokryje najstarszą należność. Dzięki temu nie będą rosły odsetki za zwłokę.

Płatnik, który ma długi składkowe, nie będzie mógł w 2018 r. opłacić tylko bieżących składek na ubezpieczenia społeczne (w tym na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe), aby korzystać ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (np. z zasiłku chorobowego).

Jego wpłata pokryje najpierw zaległości z odsetkami, a dopiero potem bieżące składki. Poza tym wpłata będzie rozdzielona proporcjonalnie na wszystkie składki.

Jeśli przedsiębiorca nie może spłacić całego zadłużenia, a chce podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i otrzymywać z niego w razie potrzeby świadczenia, to powinien skorzystać z układu ratalnego. Gdy go podpisze, ZUS rozliczy jego wpłatę zgodnie z terminem wymagalności raty i bieżących składek. Taka umowa zapewni mu objęcie ubezpieczeniem chorobowym i prawo do świadczeń. W zawarciu układu pomogą doradcy ZUS. Z ich pomocy można skorzystać w każdym oddziale Zakładu. Płatnik, który podpisze układ ratalny, będzie spłacał raty na indywidualny numer rachunku składkowego odrębnym przelewem (w terminie wyznaczonym dla kolejnych rat).

Ewa Stolarczyk